Aktualności

ŚWIADEK DAWNEJ LITURGII

Data publikacji: niedziela, 25-01-2026

Mowa tu o krzyżu stojącym na ołtarzu soborowym w rychtalskim kościele. Nie jest to zwykły krzyż, chociaż przypomina on te stawiane na stole w naszych domach w czasie kolędy. Krzyż ten, to tzw. pacyfikał (z łac. pacificale, od pacificus – pokój czyniący). W dawnej liturgii podczas uroczystej Mszy Świętej (Sumy), w momencie przekazywania znaku pokoju (przed Komunią Św.), celebrans całował ołtarz, a następnie przekazywał pocałunek pokoju diakonowi. Diakon natomiast podawał pacyfikał kolejnym osobom w asyście (subdiakonowi, innym duchownym), a na końcu wiernym, jeśli obrzęd obejmował także ławki. Pacyfikał przetrwał w niemal niezmienionej formie od czasów średniowiecza aż do reform liturgicznych po Soborze Watykańskim II, kiedy to został niemal całkowicie wyparty przez bezpośredni znak pokoju między wiernymi. Jednak w wielu parafiach w Polsce, także w Rychtalu jest on jeszcze wykorzystywany raz na kilka lat podczas wizytacji kanonicznych parafii, kiedy to proboszcz podaje pacyfikał do ucałowania biskupowi, witając go w drzwiach świątyni w imieniu zgromadzonej w niej wspólnoty kościoła.

Rychtalski pacyfikał pochodzi z okresu baroku i został wykonany z pozłacanego srebra we Wrocławiu ok. 1720 roku w warsztacie Johanna Klinge (żródło: E. Hinze, Schlesische Goldschmiede, Breslau 1912). Szczególną jego ozdobą są płaskorzeźbione aplikacje z przedstawieniami symboli Ewangelistów: na poprzecznej belce po prawej stronie św. Łukasza – uskrzydlona głowa wołu, po lewej św. Marka - uskrzydlona głowa lwa, na dole pionowej belki św. Mateusza – półpostać Anioła a na górnej św. Jana – orzeł. Awers krzyża przedstawia rozpięte na krzyżu ciało Chrystusa a rewers postać Maryi ze złożonymi na wysokości piersi dłońmi.

Dlaczego jednak krzyż stoi w centrum naszego ołtarza? Jest to związane z liturgicznym nauczaniem papieża Benedykta XVI, który prosił, aby znak krzyża na nowo postawić w centrum naszych ołtarzy. Chodzi o to, by głównym punktem skupienia stał się krzyż, a nie twarz kapłana, czy zgromadzeni ludzie. W ten sposób postępujemy za dawnym wezwaniem do modlitwy znajdującym się na progu Eucharystii: „Zwróćcie się do Pana”.

Ks. Mariusz Białobłocki