HISTORIA PARAFII I KOŚCIOŁA W RYCHTALU
Historia parafii w Rychtalu sięga XIII wieku, gdyż jak wynika z dokumentów Rychtal od 1294 roku był własnością biskupów wrocławskich. Im to zawdzięczał fundację kościoła parafialnego, który w tamtym czasie był drewniany i nosił wezwanie św. Jana Chrzciciela patrona katedry wrocławskiej. W 1638 roku w Rychtalu stał drewniany kościół, noszący tytuł Matki Bożej, wzniesiony po pożarze starego. W owych czasach prócz jałmużny kościół nie miał dochodów, mimo biskupiego patronatu.
W 1628 roku ówczesny biskup wrocławski Karol Ferdynand Waza aprobował budowę kaplicy ku czci świętej Jadwigi Śląskiej w okolicy Rychtala, której losy nie są jednak znane.
W 1661 roku w miejsce drewnianej świątyni noszącej wówczas wezwanie Narodzenia Najświętszej Maryi Panny wybudowano kościół murowany pod wezwaniem Ścięcia świętego Jana Chrzciciela. W roku 1782 miasteczko prawie w całości zostało strawione przez ogromny pożar z którego ocalały jedynie mury prezbiterium świątyni, drewniany ołtarz główny i zakrystia. W latach 1784 – 1785 został wzniesiony obecny kościół, który od lat 80 - tych XX wieku nosi wezwanie Męczeństwa św. Jana Chrzciciela. Jest on położony w pobliżu Rynku od strony północno – wschodniej. Obecna świątynia została wzniesiona w stylu klasycystycznym z wykorzystaniem części murów poprzedniej świątyni. Pracami budowlanymi kierował inspektor budownictwa J. Giesler (J. Diesler) a budował go murarz Antoni Jakisch z Namysłowa. Prace ciesielskie wykonał cieśla Hallbrodt z Sycowa.
Od strony północnej znajduje się zakrystia z lożą kolatora i przylegającą do niej wieżyczką schodową. Od strony południowej wznosi się kwadratowa, dwukondygnacyjna wieża dzwonna. Nad wejściem zewnętrznym do wieży umieszczony został portal o obramowaniu kluczowym, a nad nim okno owalne. Poniżej znacznie starsza od świątyni kamienna rzeźba przedstawiająca głowę św. Jana Chrzciciela na misie, której pochodzenie nie jest znane. Od strony północnej znajduje się przybudówka, zawierająca klatkę schodową prowadzącą na chór. Od strony zachodniej nad wejściem głównym mieści się trójkątny portal wsparty na dwóch kolumnach.
Dach nad zakrystią jest jednospadowy, będący przedłużeniem części dachu dwuspadowego nad prezbiterium, a nad nawą kościoła dach jest czterospadowy. Całość pokryta jest czerwoną dachówką – karpiówką. Prezbiterium kościoła wraz z zakrystią zachowało się z wcześniejszej świątyni, wybudowanej w roku 1661. Jest ono półkoliste, na zewnątrz oskarpowane. Posiada ciężkie sklepienie kolebkowe, inaczej zwane beczkowym, z poprzecznymi otworami okiennymi, zwanymi lunetami. Obrzeża lunet wykończone są złoceniami. W prezbiterium znajdują się figury świętych: Tytusa, Mikołaja, Andrzeja Apostoła, Bartłomieja Faustyny i Antoniego.
W prezbiterium znajduje się ołtarz w stylu klasycystycznym z XVIII wieku. W centrum ołtarza umieszczono obraz patrona parafii św. Jana Chrzciciela, autorstwa Jana Menzla z Mnichowic. Został on namalowany najprawdopodobniej około roku 1906. Nad nim znajduje się obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. Dawniej w tym miejscu znajdował się obraz Św. Rocha. Pomiędzy obrazami znajduje się głowa anioła ze wstęgą, na której widnieje łaciński napis „Altare privilegiatum. Leo XIII p.p. III Unii MDCCCLXXXI”. Poniżej jest głowa św. Jana Chrzciciela na misie, z której na boki rozchodzą się promienie. Całość symbolizuje jego męczeńską śmierć. Płaskorzeźbę otaczają rzeźbione motywy roślinne. Ołtarz zdobią cztery kolumny korynckie, których głowice dekorowane są pięknie stylizowanymi liści akantu.
Trzony kolumn są gładkie, bez fryzów. Kolumny te pełnią funkcje nie tylko dekoracyjne, ale również funkcje konstrukcyjne, dźwigają bowiem górną część ołtarza, przypominającą tympanon w świątyniach greckich. Trzony kolumn wykonane są z jednolitego drzewa (monolit) o gładkiej powierzchni, zwężającej się ku górze. Zewnętrzne kolumny wieńczą drewniane wazony z kwiatami, zaś wewnętrzne wieńczą figury aniołów. Po bokach ołtarza umieszczono posągi świętych Apostołów Piotra i Pawła oraz świętych Augustyna i Ambrożego. Nad tabernakulum umieszczony jest napis „Altare privilegiatum” oraz krzyż. Nad krzyżem stoi relikwiarz św. Jana Chrzciciela, który w 1751r. przybył do Rychtala z Sieny.
W centrum prezbiterium znajduje się ołtarz soborowy, mensa ołtarza przedsoborowego, ambonka, sedille oraz ławy dla asysty wykonane z szarego marmuru. Z prawej strony prezbiterium znajduje się marmurowa chrzcielnica zwieńczona złotą, kutą koroną. Prezbiterium od nawy kościoła oddzielają kute balaski wykończone marmurem, wykonane na wzór drewnianych, które zostały zniszczone. Po lewej stronie prezbiterium znajduje się wejście do zakrystii, w którym umieszczone są żelazne drzwi, ozdobione metalowymi różyczkami, z ręcznie wykonanymi zamkami. Zakrystia ma dwa przęsła sklepień krzyżowych. Okna zakrystii zabezpieczone są kratami kutymi ręcznie. Posadzka całego kościoła wykonana została z marmuru tureckiego. W kościele znajdują się ławki dla wiernych. Zostały wykonane z drewna modrzewiowego.
Kościół jest jednonawowy. Ściany nawy i wieży posiadają skromne dekoracje pilastrowe i ramowe, o charakterze klasycznym. Od roku 1957 płaski sufit nawy kościoła zdobi polichromia wykonana przez panów Nogaja i Gromadzińskiego z Poznania w technice wapiennej, przedstawiająca tajemnice różańca. W nawie znajdują się trzy ołtarze boczne, na wzór ołtarza głównego, z tym że posiadają tylko dwie kolumny. Po lewej stronie nawy znajduje się ołtarz poświęcony Matce Boskiej Szkaplerznej.
Obraz przedstawiający Matkę Boską Szkaplerzną został namalowany w 1875 roku przez A. Rednera. Pod obrazem znajduje się gablota szklana w której umieszczone są wota. Na marmurowej mensie ołtarzowej stoi figura Matki Bożej Fatimskiej wykonana z drzewa lipowego przez portugalskiego rzeźbiarza.
Obok na ścianie umieszczona została przywieziona z Włoch kopia Całunu Turyńskiego w skali 1:2. Po prawej stronie nawy znajduje się ołtarz z obrazem Anioła Stróża wykonanym przez A. Rednera około 1875 roku. Na marmurowej mensie stoi drewniana figura Najświętszego Serca Pana Jezusa. Z lewej strony ołtarza na ścianie znajduje się obraz przedstawiający Serce Jezusa, pochodzący z klasztoru Sióstr Elżbietanek w Rychtalu. Poniżej obrazu w metalowej gablocie umieszczona została zabytkowa monstrancja ofiarowana przez myśliwych z Koła Łowieckiego Jeleń w Rychtalu, którą w niezwykłych okolicznościach odnaleźli oni w lesie po polowaniu hubertowskim 4 listopada 2013r. Naprzeciw wejścia do wieży, mieści się ołtarz boczny z obrazem Św. Anny z Jezusem, namalowany przez Jana Menzla w 1908 roku.
Nad tym obrazem umieszczony jest mniejszy, w ramie przypominającej medalion z wizerunkiem św. Anny Samotrzeciej w towarzystwie córki (Matki Bożej) i małego Jezusa. Na mensie ołtarza umieszczony został relikwiarz z kością św. Jadwigi Śląskiej przywieziony z Trzebnicy a za nim współczesna figura Świętej. Mosiężno – stalową obudowę relikwiarza wykonał artysta kowal Leszek Dziedzic z Kępna autor kutego wyposażenia świątyni tj. pulpitu, świecznika, skarbon, ław ministranckich i klęczników. Do nawy wpada światło słoneczne przez cztery duże okna i jedno małe nad ołtarzem św. Anny. Wszystkie okna zamknięte są półkoliście.
Stacje Drogi Krzyżowej powstały pod koniec XIX wieku, namalowane zostały na płótnie w stylu neobarokowym, w typie warsztatu śląskiego i wzorowane były prawdopodobnie na Stacjach Drogi Krzyżowej znajdujących się w Katedrze Wrocławskiej. Przedstawienia na obrazach są wielopostaciowe, wielobarwne z przewagą brązów, czerwieni, zieleni, tło w kolorze złota. Obrazy osadzone zostały w drewnianych, sznycerowanych ramach, które wykonano z drewna lipowego(?) (pierwotnie polichromowanego). Ramy późniejszych latach zostały przemalowane w kolorze biało-beżowym. Wymiary obrazów wynoszą 100 cm/77 cm.
Między stacjami Drogi Krzyżowej, jak i w prezbiterium oraz na chórze znajduje się 18 kinkietów. Nawę zdobi żyrandol trzykondygnacyjny z mosiądzu wykonany przez Eugeniusza Tonderę z Leszna.
Nad wejściem do wieży umieszczony jest obraz św. Jana Chrzciciela, po bokach ozdobiony głowami aniołów, wykonanymi przez Józefa Dzwończaka z Rychtala. Pod chórem na kamiennych podestach znajdują się figury św. Rocha i św. Franciszka. Po lewej stronie ołtarza św. Anny umieszczona jest na ścianie nawy pamiątkowa tablica poświęcona pamięci tragicznie zmarłego Ks. Alfonsa Szenborna, zaś po prawej stronie tablica poświęcona Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II.
Na przeciwnej ścianie nawy została umieszczona tablica konsekracyjna kościoła oraz tablica poświęcona wybitnemu misjonarzowi , bohaterowi II wojny światowej Ojcu Konradowi Stolarkowi ze Zgromadzenia Misjonarzy Oblatów NMP, który urodził sie i mieszkał do 18 - tego roku życia w Rychtalu.
W wieży kościoła znajdują się dwa zabytkowe konfesjonały, a w nawie pod oknami cztery współczesne. Wewnątrz rychtalskiej świątyni znajdują się organy wykonane w stylu neoklasycystycznym w roku 1914 przez Jozefa Bacha z Rychtala. Prospekt organowy jest jednosekcyjny, neoklasycystyczny, na cokole, o falistej linii.
Organy wyposażone są w miech magazynowy o napędzie nożnym i elektrycznym. Organy posiadają 20 głosów. Chór otacza balustrada ozdobiona od strony nawy medalionami. Środkowy medalion przedstawia św. Cecylię, patronkę muzyki sakralnej. Pozostałe medaliony przedstawiają aniołów z chóru anielskiego. Od przełomu XX i XXI wieku kościół w Rychtalu i jego otoczenie, dzięki wysiłkowi całej wspólnoty parafialnej przechodzą gruntowną renowację. Opracował: Maciej Oscenda
POST SCRIPTUM
Do budowy kościoła w Rychtalu wykorzystano częściowo mury poprzedniej świątyni z roku 1661, która została zniszczona podczas wielkiego pożaru miasteczka. Świadczy o nim następujący wpis w księdze małżeństw parafii: "We wtorek 13 sierpnia 1782 r. w Rychtalu w godzinach przedpołudniowych miał miejsce ślub wdowca Filipa Sobagło, lat 46, z panną Marianną Bzdyk, lat 26. Na marginesie tego wpisu w księdze małżeństw proboszcz zapisał: Podczas zawierania tego małżeństwa po raz ostatni do uroczyście śpiewanej Mszy zadzwoniły duże dzwony, a potem dokonano aktu ślubu. Wybuchł pożar dnia 13 sierpnia 1782 r. który 83 domy, 13 stodół z wszelkim bogactwem i kościół w popiół i pył obrócił, również stopił dzwony".
W archiwum magistratu namysłowskiego odnaleziony został wpis następującej treści: " Dnia 13 sierpnia 1782 roku, podczas królewskiego strzelania w Namysłowie w miasteczku Rychtal wybuchł wielki pożar. Miasteczko zgorzało prawie w całości, spłonęły wtedy: kościół, plebania, 5 budynków publicznych, 86 domów mieszczańskich i 13 stodół. Z pożaru świątyni ocalały jedynie: drewniany ołtarz główny, prezbiterium i zakrystia ". Podczas renowacji wnętrza kościoła, odsłonięte zostały fragmenty ścian prezbiterium ukazujące rozmiary zniszczeń jakich dokonał pożar.
Napis na tablicy: Mur świątyni z 1661 roku strawiony pożarem 13 sierpnia 1782r.
WPIS DOTYCZĄCY KOŚCIOŁA W RYCHTALU W KATALOGU ZABYTKÓW SZTUKI Z 1889 ROKU
"Rychtal. Kościół parafialny św. Jana Chrzciciela. Patron: Książę biskup.
Żyrandol na 12 świec – odlew z brązu, przed 1700 r., Dzwon: średnica dolna 108 cm. Odlany w 1783r. przez Georga Kriegera we Wrocławiu. Jego wiciowy ornament, przeplatany puttami charakteryzuje się wdziękiem w porównaniu do tego, którego używano na dzwonach w epoce baroku. Niektóre ornaty i nieszporniki z jedwabnej tkaniny adamaszkowej z XVIII wieku."
DANE DLA MIEJSCOWOŚCI Z TERENU PARAFII RYCHTAL NA 1 XII 1885 R.
„Gemeindelexikon fur die Prowinz Schlesien” Berlin 1887 r.
RYCHTAL (REICHTHAL) - 1 364 mieszkańców, w tym 1 100 katolików,
DARNOWIEC (DÖRNBERG) - 273 mieszkańców, w tym 180 katolików,
GŁUSZYNA (GLAUSCHE) - 1 335 mieszkańców, w tym 589 katolików,
MAŁY BUCZEK (KLEIN BUTSCHKAU) - 99 mieszkańców, w tym 59 katolików,
OKRZYCE (FRIEDRICHSHILF) - 62 mieszkańców, w tym 38 katolików,
SZARLOTA (CHARLOTTENTHAL) - 58 mieszkańców, w tym 34 katolików,
WIELKI BUCZEK (GROẞ BUTCHKAU) - 305 mieszkańców, w tym 244 katolików,
ZGORZELEC (SGORSELLITZ) - 181 mieszkańców, w tym 157 katolików.
W sumie katolikami było 2401 spośród 3677 mieszkańców miejscowości znajdujących się w granicach parafii Rychtal. Procentowo stanowiło to 65,30% społeczności. Protestantów było 1242 (33,78%), Żydów zaś 34 (0,92%). Na terenie parafii znajdowały się kościoły w Rychtalu (fara), Głuszynie i Wielkim Buczku (filie). Protestanci posiadali w Rychtalu filialny kościół parafii Drożki, do której należeli też mieszkańcy Darnowca, Głuszyny i Zgorzelca. Do parafii w Szymonkowie należeli z kolei mieszkańcy Małego Buczka, Okrzyc, Szarloty i Wielkiego Buczka.
ADALBERT REDNER
Autor dwóch obrazów w rychtalskim kościele
Magda Ławicka/Muzeum Architektury we Wrocławiu
Adalbert Redner urodził się w 1833 roku w miasteczku Neuenburg nad Wisłą ( Od 1920 roku nosiło ono polską nazwę Nowe ) koło Grudziądza w rodzinie nauczyciela, również Adalberta Rednera i Friederike Stock. Jego ojciec był z pochodzenia Polakiem a dziadek nosił polskie nazwisko Mówiński, które zniemczył, zmieniając na Redner. Matka malarza była protestantką a ojciec katolikiem i w tym wyznaniu zostały wychowane dzieci, a co więcej o pięć lat starszy brat Adalberta, Leo Redner z czasem został biskupem chełmińskim i wybitną postacią Kościoła na Pomorzu, naprawiającą szkody polityki Kulturkampfu. Adalbert początkowo poświęcił się malarstwu Studiował je m.in. w Akademii Drezdeńskiej. Na początku lat 60 - tych XIX wieku osiedlił się w Nysie, gdzie założył Atelier Obrazów Kościelnych.
Reklamował je na łamach śląskiego czasopisma kościelnego "Schlesisches Kirchenblatt" w 1863 roku polecając się jako "malarz akademicki z Drezna", który ma do sprzedania gotowe obrazy: Ecce Homo, Madonnę della Sedia, Chustę Św. Weroniki wg. Corregia, a także informował, że wykonuje wizerunki Chrystusa na blasze do umieszczania na krzyżach oraz restauruje stare obrazy. Był autorem bardzo wielu obrazów religijnych. Poza wyżej wzmiankowanymi zrealizował m. in. obrazy Drogi Krzyżowej dla kościołów w pw. św. Mikołaja w Otmuchowie ( 1865), w Bieruniu Starym ( 1869), w Krzanowicach koło Raciborza ( 1871), a takrze Ostatnią Wieczerzę dla kościoła pojezuickiego pw. Wniebowzięcia NMP w Nysie ( 1866), Madonnę z Dzieciątkiem w wieńcu różanym do kościoła pw. Świętej Rodziny w Chełmsku ( 1874), Zaślubiny Marii z Józefem - odnalezione ostatnio w zakrystii w Otmuchowie - Wójcicach ( 1869), dwa obrazy do ołtarzy bocznych w kościele parafialnym w Rychtalu: Matka Boska Szkaplerzna i Anioł Stróż (1875).
Przypuszczalnie malowanie obrazów religijnych nie przynosiło oczekiwanych dochodów i około 1865 roku Redner zajął się również fotografią. Jego atelier malarskie na III piętrze kamienicy przy Berlinerstrasse 6 (obecnie ul. Krzywoustego) w Nysie zaczęło służyć także jako pracownia fotograficzna. W październiku 1872 roku A. Redner otworzył pracownię witrażową we Wrocławiu, której działalność przyniosła mu sławę i duże zyski. Nie wiadomo gdzie najpierw mieścił się jego warsztat, gdyż w księgach adresowych Wrocławia jest notowany dopiero od 1874 roku jako witrażysta zamieszkały przy Kleine Furstenstrasse 6 ( obecnie ul. Grunwaldzka ).
Na mieszkanie i pracownię wynajmował I i II piętro kamienicy aż do 1883 roku. Wówczas zakupił 3- kondygnacyjną kamienicę przy Monhauptstrasse 7 ( obecnie ul. Matejki ). od wdowy po Juliuszu Monhaupcie. W lipcu 1885 roku powstał projekt wzniesienia na tyłach kamienicy budynku przeznaczonego w całości na warsztat witrażowy. W 1904 roku z powodu pogarszającego się zdrowia, w wieku 71 lat Redner zamknął pracownię witrażową. Żył jeszcze 9 lat, z czasem sprzedał własną kamienicę i wraz z rodziną zamieszkał na pobliskiej ulicy Adalbertstrasse 72 ( obecnie ul. St. Wyszyńskiego ), gdzie na III piętrze nieistniejącej już dziś kamienicy wynajmował mieszkanie.
Adalbert Redner zmarł w wieku prawie 80 lat w dniu 24 sierpnia 1913 roku. W nekrologu podkreślono poza wymienieniem zasług artystycznych, że odszedł ostatni z rodzeństwa biskupa Leo Rednera. Został pochowany na cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu.
WSPÓŁCZESNY WYGLĄD KOŚCIOŁA W RYCHTALU
MONSTRANCJA Z ROKU 1659
WYSTAWA "WROCŁAWSKA EUROPA" W 2016
RELIKWIARZ Z CZĄSTKĄ KOŚCI ŚW. JANA CHRZCICIELA
RELIKWIARZ Z CZĄSTKĄ KOŚCI ŚWIĘTEJ JADWIGI ŚLĄSKIEJ
ORGANY WYKONANE W MIEJSCOWYM ZAKŁADZIE RZEMIEŚLNICZYM JOSEFA BACHA W ROKU 1914
RELIKWIE OŁTARZOWE
Podczas remontu dachu probostwa w 2017r. na jego poddaszu zostały odnalezione relikwie ołtarzowe. Okazało się jednak, że pieczęcie, które zabezpieczają skrzynkę z relikwiami zostały wcześniej złamane. Same relikwie nie zostały skradzione. Zgodnie z prawem kościelnym, złamanie pieczęci wyklucza jednak możliwość wystawienia ich do publicznego kultu. Z treści dokumentu umieszczonego na relikwiarzu dowiadujemy się, iż zawiera on doczesne szczątki św. Felicjan Męczennika i 1100 Dziewic Męczennic. Zapis ten budzi zdziwienie i niedowierzanie, jednak wytłumaczeniem tej zagadki jest fakt, iż do licznych patronów wrocławskiej katedry, której dziekanem jest autor dokumentu, należy również 1100 Dziewic Męczennic.
„Roku Pańskiego 1896, dnia drugiego miesiąca Czerwca, Ja Hermann Gleich, Biskup tytularny Mallensis i Kanoniczny Sufragan Wrocławski SS. D.N. ? , Papieski Prałat Domowy Pontyfikalnego Tronu Asystent, Dziekan Kościoła Katedralnego, Doktor Ss. teologii, etc., ołtarz ten konsekrowałem i Relikwie s. Felicjana Męczennika i 1100 Dziewic Męczennic umieściłem”.
BISKUP FELICJAN MĘCZENNIK
Felicjan, biskup Foligno i męczennik. Przyjmuje się, iż był on pierwszym biskupem tego miasta i apostołem Umbrii. Jego działalność miałaby przypadać na czasy papieża Wiktora, który go ponoć osobiście wyświęcił na biskupa Foligno. Męczeństwo biskupa przypadałoby wedle tych samych przekazów na okres prześladowania Decjusza (249-251). Felicjan miałby wówczas 94 lata życia oraz 56 lat spędzonych na stolicy biskupiej. W martyrologiach wspominany jest 24 stycznia. Wzmiankę o nim spotyka się także pod dniem 20 października; pochodzi to stąd, że w r. 965 relikwie przeniesiono do Minden w Westfalii, zaś w r. 969 do Metzu. Częściowo wróciły one do Foligno w r. 1673. Od XV stulecia Felicjan przedstawiany bywa przez artystów z paliuszem. Jest to echo późnej legendy, wedle której wraz z nim otrzymał on od papieża Wiktora misję ewangelizowania. Felicjan jest ponadto wzywany przeciw trzęsieniom ziemi.
PLAN ZAGOSPODAROWANIA OTOCZENIA KOŚCIOŁA
Koncepcja zagospodarowania obejścia naszego kościoła została przygotowana w 2014 roku przez uczniów III klasy Technikum Architektury Krajobrazu w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1 w Kępnie w składzie: Agata Banaszak, Dominika Duczmal, Wioletta Głąb, Kasia Jeziorna, Oktawia Mikołajczyk, Natalia Niechciał, Judyta Nowak, Natalia Olek, Patryk Parusiński, Kinga Pichlak, Weronika Siemieniec, Katarzyna Wężyk, Klaudia Zagórska, Miłosz Zawada, Aleksandra Zimoch pod kierunkiem architekta krajobrazu Anny Chrząstowskiej.
Na zdjęciu uczniowie Zespołu Szkół nr 1 w Kępnie z klasy trzeciej o profilu Architektura Krajobrazu wraz z Panią inż Anną Chrząstowską podczas wizyty w Rychtalu w grudniu 2014r.
PROJEKT REWITALIZACJI PLEBANII WEDŁUG RYSUNKÓW Z ROKU 1905
Autor: Maciej Oscenda
Elewacja plebanii w Rychtalu w roku 1960
NIEZREALIZOWANY PROJEKT KUTEGO OGRODZENIA PRZED PLEBANIĄ W RYCHTALU Z POCZĄTKU XX WIEKU
ARCHIWALNE FOTOGRAFIE WNĘTRZA KOŚCIOŁA W RYCHTALU
