ZASŁUŻONY RYCHTALSKI LEKARZ
Dwudziestego pierwszego września 1937 roku zmarł w szpitalu w Ostrowie Wielkopolskim rychtalski lekarz Leonard Koczorowski. Nie udało się ustalić miejsca jego pochówku. Nekrologi sygnowane przez Związek Lekarzy Państwa Polskiego opublikowano w „Dzienniku Poznańskim” i w kępińskim „Nowym Przyjacielu Ludu”. A informację o zgonie Koczorowskiego wydrukowały liczne gazety i czasopisma. Kępiński nekrolog informował: „Pogrzeb odbędzie się w piątek, dnia 24 bm. o godz. 10-tej z kostnicy szpitala powiatowego w Ostrowie”.
Leonard Koczorowski, syn Łukasza i Sabiny, urodził się 23 listopada 1863 roku na Ukrainie w miejscowości Olchowiec (rejon zwinogródzki, obwód czerkawski). Studiował medycynę na uniwersytecie w Kijowie. Był tamże członkiem Korporacji Studentów Polaków. W czasie studiów współpracował z Julianem Talko-Hryncewiczem, wykonywał dlań pomiary antropometryczne. (Charakterystyka ludu ukraińskiego na podstawie własnych przeważnie spostrzeżeń. Opracował dr Julian Talko-Hryncewicz, /w:/ „Zbiór Wiadomości do Antropologii Krajowej” T. 14).
Polski tygodnik „Kraj” (wydawany w Petersburgu) 10. maja 1890 roku informował, że spośród 60 studentów-medyków składających w Kijowie egzaminy lekarskie było 20 Polaków, 15 z nich zdało egzaminy. Wśród nich był Leonard Koczorowski.
W latach 1903 – 1910 na łamach polskich czasopism medycznych (głównie w poznańskich „Nowinach Lekarskich”) zamieszczał Koczorowski omówienia nowych metod leczenia i ciekawych przypadków klinicznych opublikowanych na łamach amerykańskich, angielskich i niemieckich periodyków medycznych.
Kolejna informacja o Koczorowskim pochodzi z 1910 roku: 29 kwietnia we Władywostoku przyszedł na świat Mikołaj, syn Leonarda i Małgorzaty (z domu Krupska).
W 1923 roku (3 marca) Leonard Koczorowski uzyskał polskie obywatelstwo, a 8 września 1925 roku został zameldowany w Rychtalu (Rynek 10, lokal nr 2). Jako wcześniejsze miejsce zamieszkania Księga Meldunkowa Rychtala podaje Kramsk. W rubryce stan cywilny wpisano: wdowiec.
„Urzędowy Spis Lekarzy” za lata 1924/25 i za lata 1926/27 jako miejsce pracy doktora Koczorowskiego podaje Skalmierzyce. Nie udało się rozwikłać tej zagadki…
Od 1928 roku Leonard Koczorowski na pewno praktykuje już w Rychtalu, potwierdzają to „Księga adresowa Polski /…/” i informacje Izby Lekarskiej.
Jego syn Mikołaj zaliczył kurs wstępny w Seminarium Nauczycielskim w Słupcy, potem podjął naukę na Wydziale Grafiki w Państwowej Szkole Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego w Poznaniu (1926-1931). Ten młody plastyk odnosił już wówczas sukcesy: zdobył m. in. nagrodę w konkursie na wzory tapet (1929), zaprojektował też okładkę jednego numeru poznańskiego czasopisma „Tęcza” (1931). Był miłośnikiem turystyki pieszej. Jedną z jego wypraw z 1927 roku opisał „Kurier Warszawski” w notatce „Pieszo przez Polskę”: „Dwaj młodzi uczniowie poznańskiej szkoły zawod. sztuk pięknych i przemysłu artystycznego, wyruszyli w dniu 22 czerwca pieszo przez Polskę, gdzie zbierają wzory malarskie i rysunkowe z ciekawszych zabytków architektonicznych i piękniejszych krajobrazów.
Młodzi chłopcy, Mikołaj Koczorowski i Tadeusz Pasikowski wyruszyli z Kępna i szli szlakiem przez Wieruszów, Częstochowę, Kraków, Tarnów, Rzeszów, Jarosław, Lwów. Dalej dzielni chłopcy, odbywający podróż bez pieniędzy, ruszyli na południe przez Stanisławów, Kołomyję do Żabiego, stamtąd zaś przez Śniatyń, Trębowlę i Zaleszczyki wrócili na Tarnopol, a potem szli przez Krzemieniec, Dubno, Równe, Łuniniec, Baranowicze, Lidę do Wilna. Stąd przez Grodno, Białystok, Ostrów, Wyszków i Radzymin przyszli obecnie do Warszawy.
Według opowiadań chłopców najżyczliwiej przyjmowali ich włościanie i dwory w okręgu lwowskim /…/”.
Relację o tej wyprawie zamieścił też „Dziennik Poznański”. Tamże jest informacja, że trasa wyprawy wyniosła ponad 3200 kilometrów.
W latach 1933- 1938 Mikołaj Koczorowski studiował na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie.
Ojciec Mikołaja był krótko ordynatorem szpitala gruźliczego w Rychtalu. Właściciel lecznicy - Związek Polskich Kawalerów Maltańskich zawarł w 1929 roku umowę z Okręgowym Związkiem Kas Chorych w Poznaniu. Kasa miała opłacać personel (siostry zakonne i lekarza) i kierować do szpitala chorych, za których leczenie zobowiązała się płacić. Szpital jednak nie spełniał wymogów Kasy. I choć właściciel przeprowadził remont, wybudował w ogrodzie drewnianą leżalnię, zakupił dodatkowe wyposażenie i sprzęt medyczny, wyniki dwukrotnej lustracji przez Naczelnego Lekarza poznańskiej Kasy Chorych były krytyczne wobec placówki. Wskazywano m. in. - jak pisze w swojej monografii Tadeusz Wojciech Lange - brak wiedzy specjalistycznej, pulmonologicznej ordynatora (Koczorowski był lekarzem ogólnym). I zalecano zatrudnienie innego lekarza. Koczorowski zrezygnował z pracy w szpitalu, na krótko (do listopada 1931 roku) jego obowiązki przejął dr Józef Tkaczów. Mała liczba hospitalizowanych pacjentów, a więc i niewielkie wpływy finansowe z Kasy Chorych wymusiły zmianę profilu szpitala, miał już być tylko izolatorium. Coraz większe kłopoty finansowe placówki sprawiły, że w 1933 roku Zakon Maltański z pomocą lokalnych władz przekształcił rychtalski zakład w dobroczynną ochronkę dla dzieci. Elżbietanki nadal jednak udzielały (podaję za monografią Langego) pomocy pielęgniarskiej chorym w ich domach. Sporadycznie w placówce hospitalizowano też chorych.
Leonard Koczorowski aż do śmierci był lekarzem domowym. W 1936 roku w Rychtalu – jak informuje "Rocznik Lekarski Rzeczypospolitej Polskiej" -ubezpieczonych było 90 osób.
Niewiele informacji o Koczorowskim można znaleźć w ówczesnej prasie. Był przyjezdnym i żył w Rychtalu krótko. Dzięki kilku wzmiankom i informacjom prasowym możemy jednak poznać bliżej jego osobę.
Koczorowski uczestniczył wielokrotnie – co było wówczas popularne wśród osób zamożnych – w zbiórkach na cele społeczne, religijne.
Np. w 1930 roku wpłacił pieniądze na kolonie letnie Związku Obrony Kresów Zachodnich, organizowane w internacie Seminarium Nauczycielskiego w Ostrzeszowie (dwa turnusy dla dziewcząt w wieku 9-14 lat).
Parokrotnie w latach 1929 - 1935 (co odnotował „Kurier Poznański”) wpłacał datki na Pomnik Najświętszego Serca Pana Jezusa w Poznaniu (łuk triumfalny będący wotum za odzyskaną niepodległość przez Polskę postawiony w 1932 roku na placu Mickiewicza w Poznaniu).
Był jednym z mieszkańców Rychtala, którzy w 1936 roku wpłacili pieniądze na zakup samolotu dla wojska. „Orędownik: ilustrowane pismo narodowe i katolickie” z 28 czerwca 1936 roku informował m. in. o wpłacie na ten cel 50 złotych przez koło Rychtal Stronnictwa Narodowego. Oprócz Leonarda Koczorowskiego wpłat dokonali inni członkowie koła: aptekarka Zofia Rudnicka, M. Szkudlarek, A. Dudek, W. Bazak, Adam Wróblewski, Fr. Wilk, Idzi Mikulski, Mielczarkowie, Maria Rudzińska, St. Nowaczyk, Wawrzyn Zymelka, Józef Zajączkowski, Czesław Majewski, Stanisław Kalis, A. Grzemba, Stanisław Stężały, Tomasz Spikowski.
Po śmierci Leonarda Koczorowskiego gazety poinformowały, że w testamencie zapisał on swój księgozbiór medyczny Bibliotece Miejskiej w Bydgoszczy.
Przekazany dar liczył 1100 dzieł w języku polskim, rosyjskim, francuskim i niemieckim (informacja zweryfikowana w 2025 roku). Były to książki wydane od lat 70. XIX wieku do połowy lat 30. XX wieku. Z księgozbioru Koczorowskiego pochodzą też trzy osiemnastowieczne starodruki francuskie opatrzone poniższą pieczęcią właściciela.
Mikołaj Koczorowski poległ w czasie kampanii wrześniowej 1939 roku. Dzięki biogramom autorstwa doktora Jarosława Mulczyńskiego, zamieszczonym w dwóch słownikach, osoba Mikołaja Koczorowskiego nie będzie całkiem zapomniana. Kto będzie pamiętał o jego ojcu, lekarzu?... W Rychtalu chyba jedyny ślad jaki się po nim zachował, to wpisy w archiwalnych urzędowych dokumentach…
Piotr Kokociński
Bibliografia:
archiwalia:
Księga meldunkowa USC Rychtal
Księga zgonów USC Ostrów Wielkopolski
Prasa:
Dziennik Bydgoski. R. 1937 nr 246
Dziennik Poznański. R. 1927 nr 218
Dziennik Poznański. R. 1937, nr 221
Dziennik Urzędowy Izb Lekarskich. R. 1931 nr 9
Kraj. Pismo polityczne, społeczne, ekonomiczne i literackie (Petersburg). R. 1890 nr 19
Księga Adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa 1926/27
Księga Adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa 1928
Kurier Poznański. R. 1929 nr 111, nr 592
Kurier Poznański R. 1932 nr 504
Kurier Poznański R. 1934 nr 214
Kurier Poznański R. 1935 nr 171
Kurier Poznański. R. 1936 nr 293
Kurier Warszawski. R.1927 nr 250 (wyd. wieczorne)
Nowiny Lekarskie. R. 1928 nr 18
Nowy Przyjaciel Ludu : pismo polsko-katolickie w południowej części Wielkopolski R. 1930 nr 86
Nowy Przyjaciel Ludu : pismo polsko-katolickie w południowej części Wielkopolski R. 1937 nr 112
Orędownik: ilustrowane pismo narodowe i katolickie. R. 1936 nr 149
Rocznik Lekarski Rzeczypospolitej Polskiej. R. 1936
Urzędowy spis lekarzy uprawnionych do wykonywania praktyki lekarskiej oraz aptek w Rzeczypospolitej Polskiej. R. 1924/25, 1926/27, 1931
Warszawski Dziennik Narodowy. R. 1937 nr 300 B
Zbiór Wiadomości do Antropologii Krajowej T. 14 (1890)
Książki:
Brzeziński, Tadeusz: Polskie peregrynacje po dyplomy lekarskie : (od średniowiecza po odzyskanie niepodległości w 1918 r.) Warszawa 1999
Chmielewski, Jan Euzebiusz: Pierwsze lata korporacji studentów Polaków w Kijowie : (R. 1884-1892) : garść wspomnień. Warszawa 1939
Lange, Tadeusz Wojciech: Zakon Maltański w Drugiej Rzeczypospolitej 1919-1939. Poznań 2000
Mulczyński, Jarosław: Słownik grafików Poznania i Wielkopolski XX wieku urodzonych do 1939 roku. Poznań 1996.
Mulczyński, Jarosław: Mikołaj Koczorowski /w:/ Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.) : malarze, rzeźbiarze, graficy : uzupełnienia i sprostowania do tomów 1-6 / pod red. Małgorzaty Biernackiej Warszawa 2003
Leonard Koczorowski w czasie studiów współpracował z Julianem Talko-Hryncewiczem, wykonywał dlań pomiary antropometryczne. (Charakterystyka ludu ukraińskiego na podstawie własnych przeważnie spostrzeżeń. Opracował dr Julian Talko-Hryncewicz, /w:/ „Zbiór Wiadomości do Antropologii Krajowej” T. 14).
Julian Talko-Hryncewicz (12.08.1850-26.04.1936) – lekarz, antropolog i etnograf, badacz Mongołów i Buriatów.
(zdjęcie koloryzowane).
